English
한국어
日本語
中文 (中国)
Khoang miệng là phần đầu tiên của hệ tiêu hoá và đồng thời là cơ quan quan trọng trong việc giao tiếp, biểu cảm và cảm nhận vị giác. Nhiều người thường chỉ biết miệng là nơi đưa thức ăn vào cơ thể mà chưa hiểu rõ về cấu tạo khoang miệng phức tạp cũng như chức năng sinh lý của từng bộ phận trong đó. Bài viết dưới đây từ Nha khoa BeDental sẽ giúp bạn tìm hiểu chi tiết về giải phẫu khoang miệng, cấu trúc miệng, các bộ phận trong miệng và vai trò quan trọng của chúng trong đời sống hàng ngày.
Theo báo cáo Journal of Oral Biology 2024, khoang miệng chứa hơn 700 loại vi khuẩn và có diện tích bề mặt trung bình lên đến 215 cm² – đủ để cho thấy sự phức tạp và tầm quan trọng của khu vực này trong cơ thể người.
Vị trí và cấu tạo của khoang miệng
Khoang miệng nằm ở phần dưới khuôn mặt, giới hạn bởi môi ở phía trước, khẩu cái ở phía trên, sàn miệng ở phía dưới, và hầu họng ở phía sau. Đây là đoạn đầu tiên của ống tiêu hóa, được bao bọc bởi niêm mạc miệng có tính đàn hồi và chứa nhiều tuyến tiết.
Về cấu tạo, khoang miệng được chia thành hai phần chính: tiền đình miệng (khoang nằm giữa môi, má và răng) và ổ miệng chính (nằm bên trong, giới hạn bởi vòm miệng, lưỡi và nướu răng). Từ góc độ giải phẫu học, cấu tạo của khoang miệng gồm nhiều lớp: da, mô liên kết, cơ, niêm mạc và lớp biểu mô lát tầng không sừng hóa.
Theo American Dental Association, niêm mạc miệng có độ dày trung bình khoảng 500–800 micron, được cấu tạo bởi tế bào biểu mô miệng (oral epithelial cells) và tế bào tuyến nước bọt phụ giúp giữ ẩm, bảo vệ mô mềm và hỗ trợ quá trình tiêu hóa ở khoang miệng.
Xem thêm: CÓ NÊN BỌC SỨ RĂNG HÀM BỊ SÂU KHÔNG?
Cấu trúc giải phẫu của các thành phần trong khoang miệng
Môi
Môi là cấu trúc mềm nằm ở phía trước khoang miệng, gồm môi trên và môi dưới, có chức năng bảo vệ răng và hỗ trợ trong phát âm. Cấu tạo môi gồm lớp da bên ngoài, lớp cơ vòng môi và lớp niêm mạc bên trong. Phần ranh giới giữa da và niêm mạc được gọi là “viền đỏ môi”. Trong môi có rất nhiều mao mạch nhỏ giúp duy trì độ ẩm và màu sắc hồng đặc trưng.
Theo thống kê của Oral Anatomy Research 2023, môi chứa hơn 1 triệu sợi thần kinh cảm giác, giúp con người cảm nhận được nhiệt độ, độ mềm cứng của thức ăn và hỗ trợ biểu cảm gương mặt.
Tiền đình miệng
Tiền đình miệng là khoảng trống nằm giữa môi, má và cung răng. Đây là khu vực quan trọng giúp thức ăn di chuyển và phối hợp với lưỡi trong quá trình nhai. Thành trước và hai bên của tiền đình được cấu tạo bởi môi và má, còn thành trong được tạo bởi răng và nướu răng.
Bên trong tiền đình miệng có ống tuyến mang tai (Stensen’s duct) đổ vào – đây là tuyến nước bọt lớn nhất của khoang miệng. Khi nhai, tuyến này tiết ra nước bọt giúp bôi trơn và bắt đầu quá trình tiêu hóa tinh bột nhờ enzyme amylase.
Má
Má tạo thành thành bên của khoang miệng, được cấu tạo bởi nhiều lớp: da, cơ (chủ yếu là cơ mút), mô mỡ và niêm mạc. Trong má có đường nhai trong má – khu vực tiếp xúc giữa răng hàm và niêm mạc khi nhai, giúp cảm nhận và điều phối lực nhai hiệu quả.
Một điểm đặc biệt là trẻ sơ sinh có các túi mỡ Bichat trong má giúp hỗ trợ động tác bú. Theo nghiên cứu của Craniofacial Science Institute, khối mỡ má ở người trưởng thành chiếm trung bình 3–4% khối lượng mô mềm vùng mặt.
Xem thêm: Cùi răng sứ giả là gì? Làm cùi giả cho răng có đau không?
Răng
Răng là cấu trúc cứng nhất trong khoang miệng, có vai trò nhai, nghiền và phát âm. Một người trưởng thành có 32 răng, chia thành 4 nhóm: răng cửa, răng nanh, răng tiền hàm và răng hàm.
Về cấu tạo, mỗi răng gồm 3 phần: thân răng (phần lộ ra ngoài nướu), cổ răng (chuyển tiếp giữa thân và chân), và chân răng (nằm trong xương ổ răng). Mô răng bao gồm men răng, ngà răng, tủy răng và xê-măng bao quanh chân.
Theo báo cáo của Viện Nha khoa Quốc gia Mỹ (NIH), men răng có độ cứng chỉ đứng sau kim cương, với độ pH tối ưu để tránh mòn răng là 6.5–7.0.
Niêm mạc xương ổ răng và nướu răng
Niêm mạc xương ổ răng là phần mô liên kết bám chặt vào cổ răng và xương ổ răng. Đây là nơi hình thành nướu răng, có chức năng bảo vệ chân răng khỏi vi khuẩn và lực nhai quá mạnh.
Cấu tạo niêm mạc miệng nói chung gồm nhiều tế bào biểu mô liên kết chặt chẽ, có khả năng tái tạo nhanh. Nghiên cứu năm 2023 cho thấy các tế bào trong niêm mạc miệng có tốc độ tái tạo gấp 2 lần tế bào da, giúp vết thương ở miệng lành nhanh hơn các bộ phận khác.
Khẩu cái
Khẩu cái tạo nên mái của khoang miệng, được chia thành khẩu cái cứng (phía trước) và khẩu cái mềm (phía sau). Cấu trúc vòm miệng gồm xương khẩu cái, niêm mạc và các tuyến nước bọt phụ.
Khẩu cái có vai trò ngăn cách khoang miệng với khoang mũi, hỗ trợ nhai và nuốt. Khi nuốt, khẩu cái mềm sẽ nâng lên để ngăn thức ăn tràn vào mũi. Ở giữa khẩu cái mềm có lưỡi gà, giúp điều chỉnh luồng khí khi nói.
Lưỡi
Cấu tạo của lưỡi là một trong những phần phức tạp nhất của khoang miệng. Lưỡi gồm các bó cơ linh hoạt, được bao phủ bởi niêm mạc và chứa hàng nghìn nhú vị giác giúp cảm nhận vị ngọt, chua, mặn, đắng và umami.
Cấu tạo lưỡi dưới gồm dây hãm lưỡi (frenulum linguae) giúp cố định lưỡi. Ở hai bên hãm lưỡi là tuyến nước bọt dưới lưỡi, nơi mở ra các ống tiết nhỏ. Ngoài ra, hạnh nhân lưỡi nằm ở phần gốc, thuộc phần đáy của hầu, đóng vai trò miễn dịch, ngăn vi khuẩn xâm nhập.
Nghiên cứu năm 2024 của Harvard Oral Health cho thấy, lưỡi chứa hơn 8.000 sợi cơ nhỏ và có khả năng tạo lực lên đến 500 gram, giúp con người nhai và nói một cách chính xác.
Tuyến nước bọt
Trong khoang miệng có ba tuyến nước bọt chính: tuyến mang tai, tuyến dưới hàm và tuyến dưới lưỡi. Các tuyến này tiết ra khoảng 1–1,5 lít nước bọt mỗi ngày, giúp bôi trơn, làm sạch răng và khởi đầu quá trình tiêu hoá ở khoang miệng.
Nước bọt chứa enzyme amylase giúp phân giải tinh bột thành đường maltose, đồng thời chứa lysozyme có tác dụng diệt khuẩn tự nhiên.
Xem thêm: Bọc răng sứ hay trồng răng implant?
Chức năng của khoang miệng
Khoang miệng không chỉ là nơi tiếp nhận thức ăn mà còn đảm nhiệm nhiều chức năng sống còn. Trước hết là chức năng tiêu hóa ở khoang miệng – nơi thức ăn được cắt nhỏ, nghiền nát, hòa trộn với nước bọt và tạo thành khối nuốt. Ngoài ra, miệng còn là trung tâm của chức năng phát âm, hô hấp phụ, biểu cảm cảm xúc và cảm nhận vị giác.
Cấu tạo của miệng cho phép thực hiện các động tác phức tạp như cười, nói, hát hoặc nhai mà vẫn đảm bảo an toàn cho các mô mềm. Một người trung bình nuốt khoảng 600–700 lần mỗi ngày, chứng minh sự hoạt động liên tục và tinh vi của hệ thống khoang miệng.
Câu hỏi thường gặp
Bệnh nào thường xảy ra trong khoang miệng?
Một số bệnh thường gặp trong khoang miệng bao gồm sâu răng, viêm nướu, nhiệt miệng, nấm miệng và ung thư khoang miệng. Theo WHO, ung thư miệng chiếm khoảng 2% tổng số ca ung thư toàn cầu, trong đó 80% phát hiện ở giai đoạn muộn. Việc khám răng định kỳ giúp phát hiện sớm các tổn thương niêm mạc miệng bất thường.
Dấu hiệu ung thư khoang miệng là gì?
Dấu hiệu sớm gồm các vết loét lâu lành, nốt sần hoặc vùng trắng bất thường trong miệng. Đôi khi có cảm giác đau họng, khó nuốt hoặc sưng hạch cổ. Nếu xuất hiện những biểu hiện này kéo dài trên 2 tuần, cần đến bác sĩ chuyên khoa để tầm soát.
Nổi mụn nước trong khoang miệng là bị gì?
Tình trạng nổi mụn nước trong khoang miệng thường do viêm tuyến nước bọt hoặc nhiễm virus Herpes simplex. Vết mụn có thể đau, vỡ ra và để lại vết loét nhỏ. Giữ vệ sinh miệng sạch sẽ và dùng dung dịch sát khuẩn nhẹ giúp cải thiện nhanh.
Nổi nốt trắng trong khoang miệng trẻ sơ sinh là làm sao?
Ở trẻ nhỏ, nốt trắng trong miệng thường là nang bã miệng hoặc nấm Candida albicans. Đây là tình trạng phổ biến, chiếm khoảng 20–30% trẻ sơ sinh. Cần làm sạch miệng cho bé bằng gạc mềm thấm nước muối sinh lý và theo dõi nếu kéo dài.
Kết luận
Cấu tạo khoang miệng là một hệ thống tinh vi, bao gồm nhiều bộ phận như môi, má, răng, lưỡi, khẩu cái và tuyến nước bọt, tất cả phối hợp nhịp nhàng để thực hiện chức năng tiêu hoá, phát âm và bảo vệ cơ thể khỏi vi khuẩn. Hiểu rõ cấu trúc khoang miệng và chức năng của miệng giúp bạn chăm sóc sức khỏe răng miệng tốt hơn và phòng tránh các bệnh lý nguy hiểm.
Xem thêm: Tái Tạo Cùi Răng Giả Là Gì ? Khi Nào Cần Tái Tạo Cùi Để Bọc Răng Sứ?
Nha khoa BeDental khuyến nghị mỗi người nên khám răng miệng định kỳ 6 tháng/lần để phát hiện sớm các vấn đề và duy trì một khoang miệng khỏe mạnh, hơi thở thơm mát và nụ cười tự tin.
Tư vấn chuyên môn bài viết:
BÁC SĨ DƯƠNG THỊ THÙY NGA
Tại BeDental, khách hàng có thể an tâm điều trị với dịch vụ bảo lãnh viện phí nha khoa nhanh chóng và tiện lợi. BeDental hiện liên kết với nhiều công ty bảo hiểm uy tín, hỗ trợ thanh toán trực tiếp chi phí các dịch vụ nha khoa như nhổ răng, trám răng, điều trị tủy, phục hình răng sứ... Quy trình linh hoạt, minh bạch giúp tiết kiệm thời gian và tối ưu chi phí. Hãy liên hệ BeDental để được tư vấn chi tiết và tận hưởng trải nghiệm chăm sóc răng miệng chuyên nghiệp, không lo gánh nặng tài chính.
🔹 Các đơn vị nha khoa chấp nhận bảo lãnh bao gồm : Hùng Vương Insurance, Bảo Long Insurance, BSH (Bảo hiểm BSH), FWD Insurance Cathay Life Fubon Insurance, Tokio Marine Insurance Group VNI (Bảo hiểm Hàng không), HD Insurance MSIG AAA Insurance PTI (Bảo hiểm Bưu điện), BIDV MetLife, PJICO, Techcom, Insurance, AIA, Dai-ichi Life MIC GIC DBV Insurance VBI (Bảo hiểm VietinBank)
🔹 Các công ty bảo hiểm BeDental có thể xuất hóa đơn: Manulife Dai-ichi Life Prudential AIA Hanwha Life PVI VCLI (Bảo hiểm nhân thọ Vietcombank - Cardif) BIC (Bảo hiểm BIDV), Bảo Việt Insurance và PVI
